Περιγραφή Αντικειμένου – Θεολογική Στήριξη:

Το πρόγραμμα «Η Αρετή της Διάκρισης στο Συμβουλευτικό έργο της Εκκλησίας και των Κληρικών Της» ολοκληρώνεται σε επτά (7) διδακτικές ενότητες. Ως μάθημα ανήκει στην ποιμαντική επιστήμη και μάλιστα στο πρακτικό μέρος της θεολογίας, που καταπιάνεται με τον άνθρωπο στο επίπεδο της διπλής σχέσης που εξελίσσεται σε σύστημα «κοινωνίας» Θεός-Άνθρωπος και Άνθρωπος-Άνθρωπος σε αναφορά με το σωτηριολογικό σχέδιο και θέλημα του Θεού για το πλάσμα Του. Αρετές όπως η αγάπη, η εγκράτεια, η απάθεια κ.α. είναι πολύ σημαντικές σε αυτό το έργο, αλλά πιστεύουμε ότι μέγιστο ρόλο στο συμβουλευτικό έργο της Εκκλησίας και συγκεκριμένα των κληρικών της, δηλαδή αρετή η οποία θα τους αναδείξει καλούς, άριστους, μέτριους ή και κακούς συμβούλους στα πλαίσια του ποιμαντικού τους έργου, είναι η Διάκριση, η οποία χαρακτηρίζεται από τον άγιο Ισαάκ τον Σύρο ως μείζων πασών των αρετών και από τον άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό ως Βασίλισσα των αρετών και αρετή των αρετών. Πράγματι η διάκριση είναι τόσο σοφία και σύνεση, όσο γνώση και περίσκεψη. Είναι φωτισμένη συνείδηση και ορθοκρισία. Είναι όραση και ενόραση, αίσθηση και συναίσθηση. Είναι διαύγεια πνεύματος και καθαρότητα σκέψης. Είναι οδηγός και καθοδηγός, πυξίδα και προσανατολισμός στην πορεία για την διάπλαση του ανθρωπίνου ήθους. Η διάκριση, δίχως αμφιβολία, είναι ο μέγας πλούτος της ψυχής. Είναι η σύνοψη των αρετών. Είναι το στεφάνι της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Είναι η ευγένεια στην πιο ιδανική της μορφή. Είναι, χωρίς υπερβολή, η τέλεια γνώση της ζωής. Οι Πατέρες της Εκκλησίας – ιδιαίτερα οι νηπτικοί – της πλέκουν τα ωραιότερα εγκώμια, γιατί την έχουν μελετήσει σε όλες της διαστάσεις της. Τη θαυμάζουν και την εγκωμιάζουν για το απέραντο μεγαλείο που περικλείει. Αγωνίζονται και συναγωνίζονται, όχι τόσο στην περιγραφή, όσο στην υπαρξιακή βίωσή της. Στο συγκεκριμένο πρόγραμμα – μάθημα, σημαντικό ρόλο παίζουν, ως παραδείγματα συγχρόνων, σχετικά, εκκλησιαστικών συμβούλων ή ποιμένων, μορφές αγιασμένων γερόντων, όπως αυτές του Αγίου γέροντος Παϊσίου του αγιορείτου, του Αγίου γέροντος Πορφυρίου του καυσοκαλυβίτου, του Αγίου γέροντος Ιακώβου Τσαλίκη και του μακαριστού γέροντα Επιφανίου Θεοδωροπούλου. Οι οποίοι μας ενέπνευσαν, με τη ζωή και το έργο τους, για να αναπτύξουμε την συγκεκριμένη εκπαιδευτική ενότητα στο πρόγραμμα «Κοινωνία-Πολιτισμός-Θρησκεία» του Ε.ΤΟ.Π.Α. στο ΠΑ.ΠΕΙ. Έτσι επιλέχτηκε η όψη και η χρήση της αρετής της διακρίσεως, ως της κατ’ εξοχήν ποιμαντικής αρετής, στο συμβουλευτικό έργο των συγχρόνων εκκλησιαστικών συμβούλων. Το συμβουλευτικό έργο αποτελεί και στις μέρες μας, μετά το αγιαστικό, το σπουδαιότερο έργο του ποιμένα. Συμβουλευτικό έργο, ασκούν από λίγο έως πολύ όλοι οι ποιμένες, όλων των βαθμίδων κι όχι μόνο. Όταν ο σύμβουλος είναι ρασοφόρος και μάλιστα διακεκριμένος τότε στην παράδοσή μας λέγεται «γέροντας». Η Συμβουλευτική σήμερα κατέχει κι ένα σπουδαίο μερίδιο των ανθρωπιστικών λεγομένων επιστημών και έχει αναπτυχθεί επιστημονικά όσο ποτέ πριν. Σε συνδυασμό με τον σύμβουλο – γέροντα, για τους ορθοδόξους χριστιανούς, σημαίνει την κίνηση και πράξη εκείνη που απορρέει από αυτόν που αναγεννά πνευματικά κάποιον, γίνεται ο αναγεννητής κάποιου εν Χριστώ. Συμβουλευτική από σύμβουλο – γέροντα δεν σημαίνει ηθικολογίες, αλλά πνευματική θεραπεία.

Ο εκπαιδευόμενος με το πέρας του προγράμματος θα έχει αποκτήσει τις θεωρητικές αλλά και κάποιες πρακτικές γνώσεις που θα του είναι απαραίτητες στον επαγγελματικό του βίο, ιδίως σε ό, τι αφορά στη διαποίμανση, στη συμβουλευτική στάση και στην οργάνωση του ποιμαντικού του έργου, σε ό, τι έχει να κάνει με την αντιμετώπιση κάθε είδους ανθρώπου που προσέρχεται στο Ιερό Μυστήριο της Εξομολόγησης, αλλά και γενικότερα πλησιάζει τον κληρικό ή γενικότερα τον άνθρωπο της Εκκλησίας, τον πιστό χριστιανό, για να τον συμβουλευτεί για κάποιο από τα χιλιάδες προβλήματα που μπορούν να απασχολούν τον σύγχρονο άνθρωπο. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Η Αρετή της Διάκρισης στο Συμβουλευτικό έργο της Εκκλησίας και των Κληρικών Της» φιλοδοξεί να καλύψει τις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες του σύγχρονου ποιμενομένου ανθρώπου (κυρίως, αλλά όχι μόνο, χριστιανού), σε ό, τι έχει να κάνει με την επαφή του με τους ανθρώπους της Εκκλησίας, Κληρικούς αλλά και Λαϊκούς, τωρινά ή και μελλοντικά στελέχη του ποιμαντικού και κοινωνικού της έργου, που επιζητούν ένα συγκριτικό πλεονέκτημα ή ένα επί πλέον εφόδιο, για να μπορέσουν να αποδώσουν καρπούς αλλά και να επιδείξουν επαγγελματική ικανότητα και ευσυνειδησία στον τομέα της «Συμβουλευτικής και Εξομολογητικής» σε έναν κόσμο και σε μια κοινωνία που συνεχώς αλλάζουν και περιμένουν από την Εκκλησία και τα στελέχη της να τους καθοδηγούν στα νέα δεδομένα που δημιουργούνται σε ό, τι αφορά στις σύγχρονες ανάγκες, πνευματικές αλλά και υλικές, με διάκριση και υπευθυνότητα.

Σαφώς λοιπόν το πρόγραμμα «Η Αρετή της Διάκρισης στο Συμβουλευτικό έργο της Εκκλησίας και των Κληρικών Της» εισάγει παλαιότερα, νεότερα ή μελλοντικά στελέχη του συμβουλευτικού, ποιμαντικού – εκκλησιαστικού έργου σε θεολογικές αλήθειες, ψυχολογικές και κοινωνιολογικές μεθόδους και τρόπους διεξαγωγής του παιδαγωγικού έργου της Εκκλησίας, με βασικό γνώμονα και πυξίδα και οδηγό την Διάκριση, ως αρετή ήθους, η οποία δεν πηγάζει μόνο από την ανθρώπινη δεξιότητα, αλλά κυρίως ως χάρη και χάρισμα της Θείας Χάριτος.

Σκοποί – Στόχοι του Προγράμματος

Το πρόγραμμα «Η Αρετή της Διάκρισης στο Συμβουλευτικό έργο της Εκκλησίας και των Κληρικών Της», Σκοπεύει στο να εξειδικεύσει τους συμμετέχοντες σε αυτό, στην αναζήτηση σύγχρονου συμβουλευτικού και ποιμαντικού λόγου για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του σύγχρονου ανθρώπου, του σύγχρονου πιστού ή προβληματισμένου και αναζητητή της πίστης. Πάντα με κεντρικό πυλώνα σε αυτό το έργο την αρετή της Διάκρισης. Επίσης, στο πως μπορεί να οργανωθεί και να «στηθεί» από το επίπεδο της Ενορίας ως αυτό της Μητροπόλεως, ένα Συμβουλευτικό Κέντρο ή ένας Συμβουλευτικός Σταθμός, εντός κι εκτός των ορίων και των πλαισίων του μυστηρίου της Εξομολόγησης. Απώτερος στόχος, η εξωστρέφεια της Εκκλησίας στον σύγχρονο κόσμο, τα προβλήματα και τις ποιμαντικές του ανάγκες, με μια δυναμική παρουσία στελεχών, που θα την βοηθούν να εκπληρώσει τους ιερούς σκοπούς της απέναντι στον χειμαζόμενο και αγωνιζόμενο άνθρωπο του 21ου αιώνα.

Μαθησιακά Αποτελέσματα

Το πρόγραμμα στοχεύει να εξειδικεύσει τους επιμορφούμενους, μεταφέροντας ειδικές γνώσεις και εμπειρία στα ήδη στελέχη της Εκκλησίας (Κληρικούς και Λαϊκούς), αλλά και σε αυτούς που πρόκειται να σταδιοδρομήσουν στο ποιμαντικό έργο και στις δομές της Εκκλησίας ή επιθυμούν να μυηθούν σε αυτές.

Επομένως ο/η απόφοιτος/η θα είναι σε θέση να:

-Κατανοεί σε βάθος:

  • Ότι η Διάκριση είναι μια βασική έννοια της Χριστιανικής ζωής. Στην χριστιανική παράδοση θεωρείται σαν δώρο του Αγίου Πνεύματος που προσφέρεται σε αυτούς που καθοδηγούν τα πνευματικά τους παιδιά στην αληθινή χριστιανική ζωή. Και μόνο μέσα από τη διάκριση μπορεί ο πνευματικός πατέρας (και κάθε σύμβουλος) να διακρίνει τι είναι κατάλληλο για κάθε ένα πνευματικό του παιδί (και για κάθε συμβουλευόμενο) και τι δεν είναι.
  • Ότι δεν υπάρχει στιγμή και πράξη της θρησκευτικής, ηθικής και κοινωνικής ζωής του ανθρώπου, που να μην χρειάζεται διάκριση ήθους και ήθος διάκρισης. Γιατί η διάκριση ποτίζει, ανθοφορεί και καρποφορεί τις πιο λαμπρές αρετές. Αφού δεν αρκεί να κάνει κάποιος απλά το «καλό», αλλά πρέπει να το κάνει και καλά, να το χτίζει δηλαδή, καλά και γερά, με τέχνη και χάρη.

-Γνωρίζει:

  • Να αναπτύσσει τον τομέα του συμβουλευτικού «λόγου» και «έργου» της Εκκλησίας, με στόχο την παροχή στοργής, συμπαράστασης και σωστής συμβουλής και πνευματικής καθοδήγησης, στις πολλές διαστάσεις και ανάγκες της ζωής (και κυρίως της πνευματικής ζωής) και των προβλημάτων της στον σύγχρονο άνθρωπο.

-Ευαισθητοποιηθεί και καταρτιστεί περαιτέρω:

  • Στο διακόνημα της προσφοράς και της συμβουλευτικής, καθώς και των προοπτικών που προσφέρει στον σύγχρονο άνθρωπο η πλούσια Πατερική Παράδοση και η εμπειρία συγχρόνων ‘‘γερόντων’’ πάνω στα διαχρονικά, αλλά και τα καινοφανή πνευματικά και πρακτικά προβλήματα.
  • Σε πνευματικά ζητήματα γύρω από την οικοδομή της ψυχής και το άπλαστο υλικό της καρδιάς, τις οποίες (ψυχή και καρδιά) καλείται να ‘‘χρωματίσει’’ και να ‘‘στολίσει’’ η διάκριση, ως η ακρόπολη των αρετών της ορθόδοξης πνευματικότητας και ως το πιο έντονο και ζωηρό αυτής χρώμα.
  • Σε θέματα εκτίμησης και ρύθμισης του ανθρωπίνου ήθους, μαθαίνοντας να συνοψίζει και να εστιάζει σε όλη την ανθρώπινη πνευματικότητα, ευγένεια και συμπεριφορά.

 

1η Υποενότητα:

Τα εννοιολογικά πλαίσια της «Διάκρισης», στη θύραθεν σοφία και στη θρησκεία.

 

2η Υποενότητα:

Η έννοια της «Διάκρισης», κατά την παράδοση της Αγίας Γραφής και στον πρώιμο Χριστιανισμό.

 

3η Υποενότητα:

Η έννοια της «Διάκρισης», στους Μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας και στους Μεγάλους Αγίους.

 

4η Υποενότητα:

Οι προϋποθέσεις μιας συμβουλευτικής παρουσίας των Γερόντων – Συμβούλων.               

Α) Πρότυπα και τύποι Ποιμαντικής – Οι συμβουλευτικές δεξιότητες  των Γερόντων – Συμβούλων.                                                                                                              

Β) Σύμβουλοι και Συμβουλευόμενοι, προϋποθέσεις και τύποι Συμβουλευομένου.               

Γ) «Συνέπειες» της Διάκρισης στην Ποιμαντική και στην Συμβουλευτική των Γερόντων – Συμβούλων.

 

5η Υποενότητα:

Η αναγκαιότητα μιας συμβουλευτικής παρουσίας των Γερόντων – Συμβούλων.                 

Α) Η διάκριση των Γερόντων, ως διαχρονικό παράδειγμα αρετής, στην μη- κατευθυντική και διευκολυντική Συμβουλευτική.                                                                                            

Β) Η αναγκαιότητα της αρετής της διακρίσεως, στο έργο της Συμβουλευτικής Ποιμαντικής σήμερα.                                                                                                                                              

Γ) Προϋποθέσεις για την εκδήλωση της διακριτικής συμπεριφοράς στην πλειοψηφία των σημερινών Γερόντων, οι οποίοι στερούνται, κατά τεκμήριον, ειδικών χαρισμάτων από    το Θεό και τη Φύση.

 

6η Υποενότητα:

Γενικά Συμπεράσματα – Επίμετρον.

 

7η Υποενότητα:

Παράρτημα 1 – Σύγχρονο κήρυγμα περί Διακρίσεως,

Παράρτημα 2 – Συνέντευξη.

 

Υπεύθυνοι Εκπαίδευσης Τομέα Πολιτισμικών & Θεολογικών Σπουδών:

Ι. Παχουνδάκης – Στρ. Σπύρου

Διδάσκοντες: Στ. Ζούλας